„Dolnośląskie Wędrówki Integracyjne” to projekt realizowany przez Fundację Symbioza w okresie lipiec–listopad 2025 r., w ramach którego zorganizowaliśmy 7 całodziennych wycieczek turystycznych po Dolnym Śląsku. Wzięło w nich udział łącznie 390 uczestników, w tym 218 osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi (dzieci, młodzieży i dorosłych) oraz ich opiekunowie i rodziny. Uczestnicy pochodzili z powiatów: świdnickiego, ząbkowickiego, wałbrzyskiego, dzierżoniowskiego i wrocławskiego.

Projekt miał na celu nie tylko zapewnienie dostępu do turystyki, kultury i aktywnego wypoczynku, ale przede wszystkim realną aktywizację społeczną uczestników. Wyjazdy były przygotowane w sposób dostosowany do potrzeb grupy – bez pośpiechu, z profesjonalną opieką, przewodnikami, pilotami oraz zabezpieczeniem medycznym. Każda wycieczka łączyła edukację przyrodniczą, historyczną lub kulturową z ruchem i integracją, a ważnym elementem wspólnym był ciepły posiłek lub ognisko, sprzyjające rozmowom i budowaniu relacji.

Istotnym, świadomie zaplanowanym elementem projektu było również przecieranie szlaków i oswajanie branży turystycznej z obecnością osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi. Testowaliśmy reakcje obiektów, przewodników i przestrzeni publicznych, pokazując w praktyce, że ta grupa nie jest „trudna” ani problemowa. W większości przypadków są to osoby sprawne fizycznie, komunikatywne i samodzielne, a ich niepełnosprawność nie jest widoczna na pierwszy rzut oka. Wielokrotnie słyszeliśmy zdania: „Nie wiedzielibyśmy, że to osoby z niepełnosprawnością”. Projekt realnie przełamywał stereotypy i lęki – nie teorią, lecz obecnością i wspólnym doświadczeniem.

„Dolnośląskie Wędrówki Integracyjne” pokazały, że turystyka społeczna działa, jeśli jest dobrze zaprojektowana i oparta na szacunku. Dla uczestników była to przestrzeń sprawczości, samodzielności i radości, dla rodzin – realne wsparcie i wytchnienie, a dla branży i otoczenia społecznego – lekcja normalności, uważności i odwagi w pracy z grupą, której nie należy się bać.

Przygotowanie i organizacja

Realizacja projektu została poprzedzona rozbudowanym etapem przygotowawczym. Fundacja Symbioza opracowała 7  dostosowanych do grupy docelowej programów wycieczek, uwzględniających możliwości percepcyjne, społeczne i organizacyjne uczestników.

Działania przygotowawcze obejmowały m.in.:

• rezerwację obiektów turystycznych i przestrzeni integracyjnych (parki, ogrody, zamki, muzea, miejsca ognisk i posiłków),
• rekrutację uczestników, przyjmowanie zgłoszeń, podpisywanie zgód i tworzenie list,
• organizację transportu z wykorzystaniem przewoźników dostosowanych do potrzeb OzN,
• przygotowanie materiałów informacyjnych dla uczestników i opiekunów,
• koordynację pracy opiekunów, przewodników, pilotów oraz opieki medycznej,
• bieżące zarządzanie harmonogramem i logistyką każdej wycieczki.

Każda wycieczka była realizowana w formule wyjazdu autokarowego, z pilotem, przewodnikiem, opiekunami oraz zabezpieczeniem medycznym, w tempie dostosowanym do uczestników.

Zrealizowane wycieczki

W ramach projektu odbyły się:

• Przygoda w naturze – Arboretum Wojsławice (08.08.2025)
• Wyprawa do Twierdzy Srebrna Góra – misja obronna (12.09.2025)
• Tajemnice Zamku Książ – park i palmiarnia (19.09.2025)
• Kolejowa przygoda w Jaworzynie Śląskiej i zwiedzanie Świdnicy (26.09.2025)
• Wyprawa po złoto – przygoda w Złotym Stoku (03.10.2025)
• Sekrety Starej Kopalni i spacer po Parku Gór Wałbrzyskich (10.10.2025)
• Zamek Grodno i poszukiwanie sów w Górach Sowich (20.11.2025)

Każda z wycieczek łączyła edukację, ruch i integrację, a element wspólnego posiłku lub ogniska pełnił ważną funkcję społeczną.

Trwałość rezultatów

Rezultaty projektu nie zakończyły się wraz z jego formalnym zamknięciem. Fundacja Symbioza:

• wypracowała modele pracy z osobami z niepełnosprawnościami intelektualnymi w turystyce społecznej,
• włączyła je do swojej stałej oferty działań,
• utrzymała współpracę z obiektami, przewodnikami i partnerami,
• pozostała w kontakcie z uczestnikami, terpapeutami, placówkami, w ktorych przebywają i ich rodzinami i opiekunami, umożliwiając im udział w kolejnych inicjatywach.

 Projekt przyczynił się również do rozwoju dolnośląskiej turystyki społecznej oraz poszerzenia doświadczenia Fundacji o współpracę z kolejną, marginalizowaną społecznie grupą docelową, która wykazuje duże zainteresowanie zwiedzaniem, wysoką motywację do udziału w wyjazdach oraz bardzo dobrą kulturę zachowania w przestrzeni publicznej. Grupy OzN intelektualną chętnie i świadomie korzystają z oferty turystycznej, respektują zasady obowiązujące w obiektach kultury i turystyki oraz często funkcjonują w tych przestrzeniach w sposób bardziej uporządkowany i uważny niż grupy masowe, w szczególności środowiska szkolne dzieci i w pełni zdrowych i bez intelektualnych dysfunkcji. 

Projekt „Dolnośląskie Wędrówki Integracyjne” został zrealizowany przez Fundację Symbioza w ramach zadania publicznego „Działalność na rzecz osób z niepełnosprawnościami”.

Zadanie było współfinansowane ze środków Województwa Dolnośląskiego oraz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON).