Druga wyprawa w ramach projektu #EkoInspiracje – edukacja w rytmie natury odbyła się 20 października 2025 r. Tym razem zabrałyśmy dzieci i młodzież z powiatu ząbkowickiego na pogranicze Gór Sowich i Gór Wałbrzyskich, w obszar wyjątkowo malowniczy, różnorodny przyrodniczo i idealny do prowadzenia zajęć o krajobrazach, bioróżnorodności i wpływie człowieka na środowisko. W wycieczce uczestniczyło 30 młodych przyrodników, którzy w ciągu jednego dnia zobaczyli zarówno dziką przyrodę bukowych lasów, jak i miejsca, w których natura i działalność człowieka spotykają się od stuleci.

Zamek Grodno – historia wpisana w krajobraz

Pierwszym punktem wyjazdu było zwiedzanie Zamku Grodno – średniowiecznej warowni górującej nad Doliną Bystrzycy. Uczniowie poznali historię zamku i jego kolejne fazy rozbudowy, a jednocześnie zobaczyli, jak położenie obiektu i otaczająca go rzeźba terenu decydowały o strategii obronnej i codziennym życiu mieszkańców.

Z murów rozciągał się widok na dolinę rzeki, Jezioro Bystrzyckie i rezerwat Góra Choina – miejsca, które odwiedziliśmy później.

Rezerwat „Góra Choina” – lekcja bioróżnorodności

Kolejnym przystankiem był Rezerwat Góra Choina, chroniący cenny fragment lasu mieszanego, w którym naturalnie występują:

• buk,
• jawor,
• modrzew,
• świerk,
• lipa,
• oraz gatunki chronionych roślin runa leśnego.

Podczas krótkiej ścieżki edukacyjnej uczestnicy uczyli się:

• rozpoznawania drzew po liściach i korze,
• roli martwego drewna w ekosystemie,
• znaczenia wielowarstwowej struktury lasu,
• tego, jak wygląda naturalna sukcesja i jak las sam się odnawia.

Spacer był doskonałą okazją, aby zobaczyć, jak wiele gatunków może współistnieć na niewielkiej powierzchni i dlaczego lasy mieszane są tak odporne na zmiany klimatyczne.

Spacer bukowym lasem i zejście do przełomu Bystrzycy

Jesienny bukowy las, którym schodziliśmy w stronę doliny rzeki, był naturalną lekcją o cykliczności przyrody. Uczniowie przyglądali się:

• kolorom liści i procesowi ich opadania,
• nasionom buka i roli, jaką pełnią dla zwierząt,
• różnym formom grzybów i porostów,
• wilgotnym stanowiskom sprzyjającym mchom i paprociom.

W dolinie czekało nas kolejne spotkanie – tym razem z wodą jako żywiołem kształtującym krajobraz.

Bystrzyca i zatopiona wieś – jak człowiek zmienia środowisko

Nad brzegiem rzeki uczestnicy usłyszeli historię zatopionej w 1914 roku wsi  zwanej Śląska Dolina (Schlesiertal) , która znajdowała się tu przed budową potężnej kamiennej tamy, w efekcie której powstało Jezioro Bystrzyckie. Kiedy poziom wody w jeziorze opada, na dnie zbiornika można zobaczyć ruiny zatopionej miejscowości. Opowieść o tym, co działo się w tym miejscu przed 100 laty, dlaczego zbudowano tamę, wprowadziła uczestników wycieczki w temat, który rozwijał się dalej przy Jeziorze Bystrzyckim: jak działalność człowieka potrafi przekształcić cały krajobraz – czasem po to, by chronić ludzi przed żywiołem.

Jezioro Bystrzyckie – żywa lekcja o zbiorniku retencyjnym

Ostatnim punktem wyjazdu był spacer wzdłuż Jeziora Bystrzyckiego, które powstało w wyniku budowy potężnej tamy na Bystrzycy w latach 20. XX wieku. To miejsce stało się przestrzenią do przeprowadzenia warsztatów terenowych przygotowanych przez Fundację Symbioza, których temat brzmiał: 

„Jak powstaje jezioro z ręki człowieka? Rola zbiorników retencyjnych w ochronie przeciwpowodziowej i gospodarce wodnej”.

Warsztat składał się z dwóch części: narracyjnej i zadaniowej.

CZĘŚĆ I – Opowieść o wodzie, która musi mieć gdzie uciec

Uczestnicy dowiedzieli się:

• dlaczego Dolny Śląsk jest regionem narażonym na powodzie,
• jak gwałtowne opady w górach szybko podnoszą poziom rzek,
• dlaczego Bystrzyca wielokrotnie zagrażała okolicznym miejscowościom,
• że zapora i Jezioro Bystrzyckie powstały, by gromadzić nadmiar wody i chronić ludzi,
• na czym polega rola zbiornika retencyjnego,
• jak wygląda jego wpływ na lokalny mikroklimat i przyrodę.

Uczestnicy oglądali archiwalne zdjęcia doliny przed zalaniem oraz schemat działania tamy.

CZĘŚĆ II – Praca w grupach: „Co by było, gdyby zapory nie zbudowano?”

Każda grupa analizowała inne zadanie:

• mapę doliny sprzed zalania,
• zdjęcia skutków powodzi,
• diagram obiegu wody,
• informacje o lokalnej faunie i florze.

Celem było zrozumienie, że:

• ingerencja człowieka w przyrodę ma skutki – zarówno pozytywne, jak i negatywne,
• potrzebna jest równowaga między ochroną ludzi a ochroną środowiska,
• odpowiedzialne zarządzanie wodą jest kluczowe w czasach zmian klimatycznych.

Na koniec uczestnicy stworzyli krótkie podsumowania pokazujące, jak zmieniłby się świat wokół Bystrzycy, gdyby tamy nie zbudowano.

Wycieczka ta pokazała młodzieży, że przyroda i człowiek od wieków „piszą” historię tego regionu wspólnie: czasem w harmonii, czasem w napięciu. Uczniowie zobaczyli miejsca, gdzie zachowana została naturalna bioróżnorodność, oraz takie, gdzie człowiek podjął decyzję o przekształceniu krajobrazu dla dobra społeczności.

To była lekcja, która zostaje na długo – bo mówi o odpowiedzialności, szacunku i zrozumieniu sił natury.